عادی‌انگاری کرونا، ممنوع
یادداشتی به قلم احسان مصطفوی، رئیس مرکز تحقیقات بیماری‌های نوپدید و بازپدید انستیتو پاستور ایران


16 خرداد 1399 ساعت: 16:3



به نظر می‌رسد حساسیت مردم مخصوصا در هفته‌های اخیر برای رعایت اصول مورد نظر برای پیشگیری و کنترل کرونا کاهش یافته و به‌خصوص شاهد عادی‌انگاری موضوع هستیم، این امر باعث ایجاد آسیب‌هایی خواهد شد که با برنامه‌های آموزشی مناسب باید اصلاح شود.
به گزارش سپید آنلاین، از آغاز گزارش شیوع بیماری کرونا در ۱۰ دی ۱۳۹۸ از ووهان چین تا امروز که بیش از ۵ ماه گذشته است، حدود ۶ میلیون و ۵۰۰ هزار نفر بیمار قطعی مبتلا به کروناویروس در دنیا گزارش شده که حدود ۳۸۰ هزار نفر از آنها در اثر این بیماری مرده‌اند. فراوانی موارد ابتلا و مرگ از کشوری به کشور دیگر و با توجه به مرحله اپیدمی متفاوت است و علاوه بر میزان گسترش ویروس، به توانمندی کشورها در شناسایی بیماران و انجام آزمایش و میزان شفافیت آن‌ها در گزارش دهی نیز بستگی دارد.

ایران در حال حاضر، با گزارش حدود ۱۶۰ هزار بیمار و ۸۰۰۰ مورد مرگ، از نظر تعداد موارد گزارش شده بیماری در رتبه دوازدهم دنیا قرار دارد که رتبه‌های اول، دوم و سوم به ترتیب مربوط به آمریکا، برزیل و روسیه است؛ آمریکا حدود ۲ میلیون بیمار، و برزیل و روسیه هم حدود ۵۰۰ هزار مبتلا به بیماری را گزارش کرده‌اند.

اگر تعداد موارد مبتلا را به ازای جمعیت بررسی کنیم، رتبه ایران بر اساس این شاخص‌، پنجاه و یکم دنیا خواهد بود که به ازای هر یک میلیون نفر جمعیت، حدود ۱۹۰۰ نفر مبتلای قطعی به کرونا جدید با روش‌های آزمایشگاهی ملکولی را تایید و گزارش کرده است.

رتبه اول در دنیا در این شاخص در حال حاضر مربوط به قطر است که به ازای هر یک میلیون نفر جمعیت، حدود ۲۱ هزار نفر بیمار مبتلا (حدود ۱۱ برابر ایران) را گزارش کرده است. اگر تعداد مرگ گزارش شده به ازای یک میلیون نفر جمعیت را به عنوان شاخص رتبه بندی قرار دهیم، ایران در رتبه ۲۷ دنیا خواهد بود.

در ایران، به ازای هر میلیون نفر جمعیت، ۹۵ مورد مرگ در اثر کرونا گزارش شده، اما این تعداد در مورد کشورهایی مثل اسپانیا و ایتالیا حدود ۵۵۰ مرگ به ازای میلیون نفر جمعیت یعنی چیزی حدود ۶ برابر ایران می‌باشد.

شاخص دیگر رتبه بندی کشورها، تعداد تست تشخیصی انجام شده به ازای جمعیت است که بر اساس این شاخص، بالاترین رتبه مربوط به کشور امارات متحده عربی می باشد که چیزی بیش از ۲۰ درصد جمعیت این کشور مورد آزمایش کروناویروس جدید قرار گرفته‌اند (۲۱۷ هزار تست به ازای یک میلیون نفر جمعیت) و این شاخص در مورد ایران حدود ۱۲ هزار تست به ازای میلیون نفر جمعیت می‌باشد.

میزان کشندگی متفاوت ویروس از منطقه‌ای به منطقه دیگر
میزان کشندگی ویروس متاثر از عوامل مختلف می‌تواند باشد. یکی از فاکتورهای مهم آن، میانگین سنی جمعیت است. بافت جمعیتی کشور ایران، یک بافت جمعیتی نسبتاً جوان محسوب می‌شود، به طوریکه میانگین سنی جمعیت، ۳۱ سال است یعنی حدود ۵۰ درصد جمعیت سن کمتر از ۳۱ سال دارند. در کشور اسپانیا، این شاخص ۴۵ سال و در ایتالیا ۴۷ سال است.

با بالارفتن سن، فاکتورهای خطر زمینه‌ای دیگر مرگ، چاقی، ابتلا به دیابت، سرطان و بیماری‌های مزمن ریوی و قلبی‌عروقی نیز افزایش می‌یابد و از این رو، شاید یکی از عوامل اصلی که باعث شده ما از نظر میزان مرگ، وضعیت بهتری از بسیاری از کشورهای پیشرفته اروپایی و آمریکایی داشته باشیم به دلیل داشتن این بافت جوان جمعیتی بوده است.

یک امتیاز دیگر ایران در مقابله با این بیماری، داشتن یک سیستم بهداشتی و درمانی خوب و کارکنان درمان متخصص و متبحر بود به گونه‌ای که از ابتدای اپیدمی کرونا تقریبا تمام بیماران نیازمند بدون مشکل و هزینه توسط سیستم درمانی کشور درمان و در صورت نیاز بستری شدند و به خاطر داشتن یک سیستم مراقبت‌های بهداشتی اولیه خوب و کارآ، تقریباً اکثر جمعیت نیازمند کشور غربالگری و پایش شدند که درنتیجه افراد بیمار زودتر شناسایی، آموزش‌های لازم به افراد در معرض خطر بالا داده و از ابتلا به بیماری یا تبدیل به فرم‌های شدید بیماری تاحدودی پیشگیری شد.  

تفاوت در میزان مرگ، متاثر از سویه‌های مختلف ویروس در دنیاست
براساس مقالاتی که تاکنون منتشر شده، تفاوت در وضعیت بالینی بیماران مبتلا به کووید-۱۹ در دنیا بیشتر وابسته به فاکتورهای میزبانی نظیر سن و لنفوسیتوپنی است و این موضوع متاثر از تفاوت‌های ژنتیکی ویروس نیست. اگرچه شاید مطالعات آتی، نقش ویروس در گردش را نیز پراهمیت نشان دهند. دانسته‌های فعلی ما در مورد کووید-۱۹ با آن چیزی که در روزهای اول منتشر شده بود در بعضی از حوزه‌ها تغییر نسبتا زیادی کرده است.
اطلاعات اولیه ما و دنیا بر اساس شواهد علمی ای بود که از چینی ها، به عنوان کشوری که اول از همه درگیر این اپیدمی شدند، به جامعه جهانی منعکس شده بود.

براساس اطلاعات گزارش شده توسط آن‌ها، کووید-۱۹ بیماری ای با میزان مرگ و میر در حد ۲ تا ۳ درصد بود که حدود ۱۰ درصد افراد ممکن بود بدون بروز علائمی از بیماری، به بیماری مبتلا شوند و تعداد افرادی که یک بیمار می‌توانست مبتلا کند حدود ۲ و نیم گزارش شده بود.

با دانستن این پیش فرض‌ها، جامعه جهانی خود را برای یک بیماری عفونی مسری که میزان ابتلا و مرگ زیادی باید داشته باشد آماده کرد و بسیاری مداخلات اولیه نیز در این راستا بود. اما اطلاعات موثق تر و زیادتری که در ۵ ماه اخیر در اقصی نقاط دنیا تولید شده و امروز در اختیار ماست سیمای بهتری از بیماری را ترسیم ‌کرد. به طور مثال در گزارش اخیر مرکز پیشگیری و کنترل بیماری‌های آمریکا، میزان کشندگی کووید-۱۹ را کمتر از ۳ دهم درصد افراد آلوده و حدود ۴ دهم درصد افراد بیمار علامت دار برآورد کرده است.

این مرکز اعلام کرده که حدود ۳۵ درصد افراد بیمار در طول دوره زندگی خود هیچگونه علامتی را بروز نمی‌دهند و ۴۰ درصد انتقال ها قبل از آنکه افراد احساس بیماری کنند اتفاق می‌افتد.  در مطالعه‌ای در استان گیلان هم میزان کشندگی عفونت، ۸ تا ۱۲ صدم درصد برآورد شده؛ به عبارتی میزان کشندگی بیماری تقریبا ۷ برابر کمتر از آن چیزی است که تصور می‌شد.

از سوی دیگر وقتی بدانیم حدود یک سوم بیماران مبتلا در طول دوره بیماری خود علائمی از بیماری را نشان نمی‌دهند ولی ناقل بوده و بیماری را به سایرین منتقل می‌کنند، به معنی این است که راهبردهای پیشگیری و شناسایی بیماران در جامعه بعضا باید تغییراتی داشته باشد و وسعت گسترش بیماری خیلی بیشتر از آنچه تصور می‌کردیم می‌باشد. دانستن این اطلاعات در شروع همه‌گیری قطعا می‌توانست به اعمال استراتژی‌های درست تر در امر پیشگیری و مداخلات مرتبط با آن منجر شود.

اخیرا مغز متفکر دولت سوئد برای اعمال سیاست‌های مقابله با شیوع ویروس کرونا، نیز گفته بود اگر با دانش و اطلاعات امروز قصد مبارزه با این ویروس را داشت، حتما سیاستی را مابین آنچه سوئد به آن عمل کرد و آن چیزی که سایر کشورهای جهان از آن پیروی کردند، انتخاب می‌کرد و سطح پایین محدودیت‌های عمومی را پیشنهاد نمی‌کرد.

اخیرا نمودارهایی در فضای مجازی منتشر شده که به مقایسه منحنی اپیدمی ایران و بعضی کشورها نظیر ترکیه، آلمان، اسپانیا، فرانسه و ایتالیا پرداخته شده که همگی روند نزولی اپیدمی خود را طی می‌کنند ولی در مورد ایران، با پیک دوم منحنی مواجه شده‌ایم. این موضوع که نمودار منحنی همه‌گیری جهانی در ایران با کشورهای اشاره شده فرق دارد، درست است اما به نظر می‌رسد این کشورها نیز به صورت خاص و هدفمند انتخاب شده‌اند.

اگر نمودار کشورهای روسیه، آمریکا، کانادا، سوئد، بلاروس، لهستان، اکراین، شیلی، آرژانتین و برزیل دیده شود، الگویی متفاوت دارند. هیچ کدام از کشورهای مورد اشاره در نیمه دوم همه‌گیری، حجم انجام آزمایش‌های خود را به شدت بالا نبرده‌اند. یک دلیل اصلی تفاوت منحنی ایران همین موضوع و بهتر است در تحلیل و مقایسه روند همه‌گیری‌ها، روند تعداد آزمایش کشورها نیز مدنظر قرار گیرد؛ زیرا روند آزمایش‌های این کشورها یا ثابت یا حتی کاهش یافته است. موضوع بعدی اینکه همه‌گیری کشور ما چند هفته زودتر از این کشورها شکل گرفته و حدود یک ماه قبل از این کشورها سیاست آزاد کردن محدودیت‌ها اجرایی شده است.

دور از ذهن نیست در این کشورها نیز مختصر افزایشی بعد از آزاد شدن‌ها دیده شود. نکته بعدی، روند مرگ در کشورها است. چنین الگویی در مورد مرگ در ایران دیده نمی‌شود و روند مرگ در ایران بعد از یک روند نزولی به مرحله ثبات نسبی رسیده است.  البته انتظار داریم موج‌های دوم یا چندم اپیدمی را در بعضی از مناطق کشور باز هم شاهد باشیم و به طور مثال در حال حاضر استان‌هایی نظیر خوزستان، هرمزگان، آذربایجان غربی، کرمانشاه، بوشهر و سیستان و بلوچستان شاهد افزایش موارد بیماری هستند و برای همین، تحلیل روند منحنی اپیدمی در سطح شهرستان‌ها و استان‌ها منطقی‌تر از تحلیل روند کشوری به نظر می‌رسد.

 
روند انجام آزمایش‌های تشخیصی کرونا جدید در ایران از آغاز همه‌گیری
در کشور ما از روزهای اول که برنامه تشخیص کووید-۱۹ راه اندازی شد، به دلیل محدودیت‌های آزمایشگاهی، تشخیص آزمایشگاهی بیشتر متمرکز بر نمونه گیری از بیماران بستری در بیمارستان‌ها بود و باز هم بیشتر اشکال شدید بیماری آزمایش می‌شدند که قسمت قابل توجهی از این افراد هم در اثر بیماری می‌مردند. گسترش شبکه آزمایشگاهی با محوریت انستیتو پاستور ایران و با همکاری آزمایشگاه مرجع سلامت و مرکز مدیریت بیماری‌های واگیر در کلیه استان‌های کشور باعث شد امروز بیش از ۱۵۰ آزمایشگاه تشخیصی در کشور داریم که حدود ۶۰ درصد آن ها دولتی هستند.

افزایش آزمایشگاه‌های تشخیصی، ظرفیت تست کشور به روزانه ۲۰ هزار آزمایش باعث شد بتوانیم در یک و نیم ماه اخیر به جز بیماران بستری در بیمارستان، سایر بیمارانی را که علایم خفیفی نشان می‌دهند و نیازی به بستری در بیمارستان ندارند آزمایش کنیم و بعد از قطعی شدن بیماری در این گروه از افراد، بستگان و افرادی که با آنها تماس نزدیک داشته‌اند را آزمایش کرده و نتیجه این استراتژی، این شده است که حدود ۸۰ درصد بیماران شناسایی شده روزانه، بیمارانی هستند که سرپایی (غیر بستری) هستند و از آنجا که این روند افزایش آزمایش روزانه در ماه‌های اخیر ادامه داشته است، تعداد موارد سرپایی بیشتری هر روز شناسایی می‌شود و منحنی اپیدمی در کشور روندی صعودی را نشان می‌دهد. اگر تحلیل روند، همچنان بر اساس بیماران بستری در کشور انجام شود، بیماری در کشور ما به یک روند نسبتا تثبیت شده رسیده و موج دوم شدیدی از آن را آنچنانکه در ظاهر می بینیم شاهد نیستیم.

احتمالا حدود ۱۵ میلیون ایرانی به کرونا مبتلا شده‌اند
مطالعات سرواپیدمیولوژی در بازه‌های زمانی مشخص و روی گروه‌های مشخص، می‌تواند اطلاعات مناسبی را در مورد وضعیت روند اپیدمی ارائه دهد. به طور مثال در مطالعه سرواپیدمیولوژی روی جمعیت عمومی در استان گیلان در حدود یک ماه پیش، حدود یک سوم جمعیت مورد مطالعه، سابقه آلودگی با ویروس را نشان دادند که میزان قابل توجهی است.

در یک مطالعه سرواپیدمیولوژی دیگر، سازمان انتقال خون حدود یک ماه پیش میزان آلودگی به کووید-۱۹ را با مطالعه نمونه کوچکی از افراد مراجعه کننده برای اهدای خون بررسی کرده است، میزان بروز تجمعی در استان‌های با آلودگی زیاد ۳۴ درصد، در استان‌های با آلودگی متوسط ۱۲ درصد،و در استان های با آلودگی کم ۴ درصد بوده است. در کل نتایج این مطالعه عدد تخمینی آلودگی ۱۶ درصد را برای کل کشور برآورد کرده است.

در مطالعه سرواپیدمیولوژی دیگری در نمونه‌های گرفته شده از کارمندان شهر تهران ۲۱ درصد، در نمونه‌های گرفته شده از آزمایشگاه‌های تشخیص طبی ۱۲ درصد و در ساکنان شهر تهران ۸ درصد سابقه آلودگی با ویروس مشاهده شده است.

براساس نتایج مطالعات سرواپیدمیولوژی که در کشور انجام شده به نظر می‌رسد میزان آلودگی به کرونا بسیار بیشتر از آن چیزی است که قبلاً تصور می‌شد و احتمالاً حدود ۱۵ میلیون نفر ایرانی به این ویروس آلوده شده‌اند، البته در بین استان‌های کشور تفاوت‌هایی در میزان آلودگی وجود دارد. از آن جا که تست‌های سرولوژی موجود دارای خطاهایی هستند و میزان حساسیت و اختصاصی بودن آنها به دقت محاسبه و توسط مراجع علمی تایید نشده است، نتیجه گیری‌های انجام شده از این مطالعات هم باید با احتیاط انجام شود. البته آلودگی به بیماری با بروز علائم بیماری و نشان دادن فرم علامت دار بیماری فرق می‌کند و علاوه بر این گروه، شامل افراد بدون علامت هم می‌شود. البته این عدد براساس محاسبات آماری است و باید برای آن یک دامنه اطمینان در نظر گرفت. در مورد سایر کشورها نیز تخمین‌های جدید برای میزان آلودگی، بسیار بیشتر از تخمین‌های قبل است.

بیماری کرونا را معمولا با آنفلونزای فصلی مقایسه می‌کنند، اما تعداد افرادی که یک بیمار می‌تواند مبتلا کند ( (R0  در کووید-۱۹ بین ۲ تا ۲ و نیم و در مورد آنفلونزای فصلی، ۱ و سه دهم است. این یعنی در زمانی که یک بیمار مبتلا به آنفلونزا ۵۰ نفر را بیمار می کند، یک بیمار مبتلا به کووید-۱۹، بیش از ۲۰۰۰ نفر را مبتلا می‌کند.

دوره پنهانی (دوره زمانی‌ای که بین آلوده شدن فرد و بروز علائم آن وجود دارد) در مورد کووید-۱۹، ۵ تا ۶ روز است که می‌تواند تا ۱۴ روز طول بکشد باشد ولی در مورد آنفلوآنزای فصلی، ۱ تا ۲ روز است و این یعنی مدت ناقل بی‌علامت بودن در مورد کووید-۱۹ بسیار بیشتر است.

مرگ و میر آنفلوآنزای فصلی، یک دهم درصد و در مورد کووید-۱۹ گفته می‌شود که حدود ۳ برابر آن یعنی ۳ دهم درصد می‌باشد. ایمنی نسبی در جامعه در برابر آنفلوآنزای فصلی برقرار است و گسترش بیماری را کاهش می‌دهد ولی در مورد کووید-۱۹، در اول همه‌گیری تقریبا تمام انسان‌ها مستعد بیماری بودند.

با وجودیکه در مورد آنفلوآنزای فصلی، واکسن وجود دارد و راه‌های انتقال هر دو بیماری نیز تقریبا مشابه است ولی به دلیل آنکه آنفلوآنزا را به عنوان یک بیماری بومی و فصلی پذیرفته‌ایم و فضاسازی رسانه‌ای هم در مورد آن صورت نمی‌گیرد، اکثر جامعه برای آن واکسن نمی‌زنند و پیشگیری خاصی هم در برابر آن انجام نمی‌دهند.  

واقعیت این است که جامعه جهانی در چند ماه اخیر همزمان هم با یک همه‌گیری ناشی از بیماری عفونی و وحشت مواجه بوده است. با توجه به اینکه اطلاعات ابتدایی فقط مربوط به چین بود و به حدی جامع نبود که بتوان تصویر قابل قبولی از بیماری برای سایر کشورها ترسیم نماید، وحشت زیاد ناشی از همه‌گیری، مردم و سیاست‌گذاران و جامعه بهداشتی و درمانی را تحت تاثیر قرار داد، ولی امروز می‌شود واقع بینانه‌تر به موضوع نگاه کرد. بر اساس نتایج مطالعه‌ای که اخیراً منتشر شده است، مردم و جامعه بهداشتی و درمانی دنیا، توجه چندانی به بسیاری بیماری‌های عفونی و غیرعفونی که باعث مرگ و میر خیلی زیادتری از کووید-۱۹ می‌شود به دلیل توجه کم رسانه‌های و سیاست‌گذاران به آن‌ها نداشته و ندارند. تا امروز تعداد موارد مرگ ماهانه کرونا در‌ دنیا حدود ۸۰ هزار مورد بوده ولی بیماری‌های قلبی و عروقی ماهیانه باعث مرگ حدود یک و نیم میلیون نفر از جمعیت دنیا می‌شوند یا سرطان‌ها، ماهیانه ۸۰۰ هزار نفر را به کام مرگ می‌کشانند، بیماری سل و هپاتیت‌های ویروسی هم به ترتیب باعث مرگ ماهانه ۱۲۵ و ۱۱۱ هزار نفر در دنیا می‌شوند. بنابراین ترس و وحشت ناشی از مرگ کووید-۱۹ هم باید واقع‌بینانه باشد و در مورد آن اغراق نشود.

ایران از جمله نخستین کشورهای جهان بود که با طراحی و اجرای مرحله دوم فاصله‌گذاری (هوشمند)، تجارت و فعالیت‌های اقتصادی را تا حد امکان از سر گرفت. تقریبا در تمام کشورهایی که بعد از ما به سمت بازگشایی و برداشتن مقررات محدودیت تردد حرکت کردند هشدار داده‌ شده تماس بیشتر مردم با یکدیگر ممکن است به شیوع بیشتر بیماری منجر شود. در کشورهایی که محدودیت تردد اعلام شده هدف این بوده که شاخص میزان انتقال (R0)به کمتر از عدد یک کاهش پیدا کند و به این ترتیب هر فرد آلوده کمتر از یک نفر را آلوده کند و بیماری روند نزولی و کنترل شده داشته باشد. از این رو اگر پس از کاهش محدودیت‌ها این شاخص بیش از یک شود، ممکن است دولت‌ها مجبور شوند دوباره تمهیداتی را در نظر بگیرند.

شرط اول پیشگیری از بیماری همچنان رعایت جدی اصول بهداشتی است که مردم کمتر از خانه خارج شوند و به خصوص مراقب افراد مسن و دارای بیماری زمینه‌ای و بیماری حاد بوده و از حضور در مکان های شلوغ خودداری شود. در محل های کار نیز شیوه‌نامه‌های ابلاغی را رعایت کنند. به نظر می‌رسد حساسیت مردم کشور ما مخصوصا در هفته‌های اخیر برای رعایت اصول مورد نظر کاهش یافته است و به خصوص شاهد بسیار عادی انگاری موضوع هستیم که باید این موضوع با مداخلات و برنامه‌های آموزشی مناسب اصلاح شود.ایرنا
دیدگاه کاربران
نام :    ایمیل : 

عکس خوانده نمی‌شود کد امنیتی :      

ممکن است این مطالب هم برای شما مفید باشد

طراحی و اجرا توسط: هیاهو