صفحه نخست چاپ
سپید آنلاین
زیر و بم قرارداد تولید مشترک و خرید اسپوتنیک‌وی بین ایران و روسیه

به گزارش سپید، مذاکرات و تلاش‌های زیادی از سوی نهادهای ذی‌ربط جمهوری اسلامی ایران برای به نتیجه رسیدن قرارداد تولید مشترک و خرید واکسن اسپوتنیک وی از روسیه در حالی انجام شد که معتبرترین موسسات و نشریات علمی و پزشکی جهان از جمله موسسه تحقیقاتی لنست اثربخشی ۹۱.۶ درصدی این واکسن را تایید کردند و بعد از ایران، تعداد زیادی از کشورها از جمله اروپایی‌ها مشتری واکسن روسی شدند.

واکسن روسی اسپوتنیک وی در ۶۰ کشور جهان ثبت شده است که جمعیت کلی آنها سه میلیارد نفر برآورد می‌شود. بیش از ۳۰ کشور در حال حاضر واکسیناسیون گسترده را با این واکسن آغاز کرده‌اند.

محققان موسسه سرمایه‌گذاری مستقیم روسیه و موسسه تحقیقات همه‌گیرشناسی و میکروبیولوژی گامالیا ۳۰ فروردین اعلام کردند یافته‌های جدید از مطالعه واکسن روسی (اسپوتنیک وی) بر روی سه میلیون و ۸۰۰ هزار نفر نفر نشان می‌دهد که اثربخشی این واکسن کرونا ۹۷.۶ درصد است.
درباره واقعیت‌ها و زیر و بم‌های توافقات ایران و روسیه برای تولید مشترک واکسن و عقد قرارداد‌های خرید از ابتدا تاکنون، کاظم جلالی سفیر جمهوری اسلامی ایران در فدراسیون روسیه توضیحاتی را مطرح کرده است.

چه زمانی سفارت ایران موضوعات تولید مشترک واکسن با روسیه و خرید واکسن را با مسئولین ذی‌ربط در مسکو کلید زد؟  

به لحاظ زمانی این موضوع در سه مقطع شکل گرفت مقطع اول زمانی بود که کرونا به تازگی در چین شیوع پیدا کرده اما هنوز در جهان فراگیر نشده بود و در ظاهر کرونا به روسیه منتقل نشده بود، در آن زمان همت ما این بود که هر چه سریع‌تر کمک‌هایی را به کشور ارسال کنیم و در همین راستا در اسفند ۹۸ و فروردین ۹۹  چندین محموله از کیت‌های تشخیص ویروس کووید۱۹ و برخی از دستگاه‌های تنفسی را از روس‌ها تحویل گرفته و به ایران ارسال کردیم ضمن اینکه مقداری کمک‌های نقدی هم برای نهادهای حمایتی کشورمان به منظور کمک به خانواده‌های بی‌بضاعت در شرایط کرونایی تقدیم شد.

مقطع دوم زمانی بعد از آن بود که کرونا به روسیه نیز رسوخ پیدا کرد و روس‌ها هم در گردونه شیوع ویروس کرونا قرار گرفتند و شروع به ساخت واکسن کرونا کردند و از آن موقع بود که از سفارت با وزارت بهداشت روسیه ارتباط گرفتم با این هدف که چه کمکی را می‌توانیم به کشورمان از طریق روس‌ها ارایه دهیم و بر همین اساس در اردیبهشت ۹۹ شرایطی فراهم شد تا دو وزارت بهداشت ایران و روسیه با هم تماس داشته باشند، در این مقطع روس‌ها مشغول ساختن واکسن بودند زمانی که بسیاری از کشورهای دیگر از جمله ایران هم اعلام کرده بودند که در تلاش برای ساخت واکسن علیه ویروس کووید- ۱۹ هستند.

در همین زمان بود که مدیریت تولید مشترک واکسن اسپوتنیک و فروش واکسن در روسیه بصورت متمرکز به صندوق سرمایه گذاری مستقیم این کشور با مدیریت «کریل دیمیتریف» واگذار شد، بر این اساس از مرداد ماه سال ۱۳۹۹ تصمیم گرفتیم که بطور مستقیم و متمرکز با آقای دیمیتریف و معاونین ایشان برای همکاری مشترک روسیه و ایران پیگیری کنیم بنابراین با ایشان تماس گرفتم که با موافقت وی مواجه شد. در همان زمان بود که با طرف روسی به نتیجه رسیدیم که روی تولید مشترک واکسن همکاری کنیم و روس‌ها هم اعلام آمادگی کردند که این کار به سرعت انجام شود.

_ چرا اخبار مربوط به مذاکرات سفارت با طرف روسی برای تولید واکسن مشترک در ابتدا رسانه‌ای نشد؟

اولین گفت‌وگو‌ی من با «کریل دیمیتریف» رئیس صندوق سرمایه گذاری‌های مستقیم روسیه درباره تولید واکسن مشترک در همان نیمه تابستان ۱۳۹۹ بر روی سایت خبری سفارت قرار گرفت که بلافاصله دیمیتریف تماس گرفت که به هیچ وجه در حال حاضر فعالیت‌ها و گفت‌وگو‌ها در این مورد رسانه‌ای نشود، مردم از کانال‌های مختلف به صورت تلفنی، یا در فضای مجازی و رسانه‌ها مرتبا درباره تولید مشترک ما با روسیه می‌پرسیدند اما به خاطر تعهد به طرف روسیه برای رسانه‌ای نشدن امکان اطلاع رسانی در آن برهه زمانی نبود چون نمی‌خواستیم به اصل کار و هدف ما لطمه‌ای وارد شود.

به دنبال اعلام آمادگی روسیه برای برای تولید مشترک، سریعا این موضع به وزارت بهداشت ایران منتقل شد که روسیه نه تنها با تولید مشترک واکسن روسیه در ایران برای تامین داخلی اعلام آمادگی کرده است، بلکه از اینکه ایران به عنوان هاب منطقه‌ای تولید واکسن اسپوتینک تبدیل شود، استقبال می‌کند، عملا ما از اولین کشورهایی بودیم که برای تولید مشترک واکسن اسپوتنیک با طرف روسی مذاکره کردیم و تلاش ما از همان اول بر این بود که کار را سریع شروع کنیم تا واکسیناسیون در کشورمان هم زودتر از دیگر کشورها آغاز شود و مردم ما منتظر نمانند.

از همان مرداد ماه ۱۳۹۹ طرف روسی اعلام کرد برای آنکه وارد فرآیند تولید مشترک شویم لازم است هرچه سریع‌تر بین طرفین دو قرارداد امضا شود و بر همین اساس پیش نویش پیشنهادی قرارداد با عنوان یادداشت تفاهم «عدم افشای اطلاعات» مربوط به تولید مشترک معروف به قرارداد «محرمانگی» و یک قرارداد هم با عنوان «یادداشت تفاهم توسعه همکاری‌ها در زمینه  تحقیقات و آموزش واکسن» به سفارت تحویل دادند و بلافاصله برای وزارت بهداشت ایران ارسال شد.
در آن زمان تبلیغات منفی علیه واکسن روس‌ها از سوی برخی افراد مطرح می‌شد و همین موضوع هم گلایه و انتقاد طرف روسی را در پی داشت که «خرید واکسن با اختیار خود کشورها است و نه با اجبار روسیه.» بر همین اساس ارتباط‌های ویدئو کنفرانسی به منظور رفع تردیدها برگزار شد، از شهریور تا دی ماه ۹۹ در مجموع پنج دوره ویدئو کنفرانس برگزار شد اولین آن ۲۷ شهریور در مورد تولید مشترک بود.

_ تولید مشترک از چه زمانی کلید خورد؟

قرارداد را برای وزارت بهداشت فرستادیم و بعد از ۱۴ روز امضا شد. بعد از آن به پیشنهاد وزارت بهداشت کشورمان چند ویدیو کنفرانس با مسئولان روسی به به منظور آشنایی کامل با این نوع واکسن و رفع تردیدها برقرار شد، در سفری که در تهران در دی ۱۳۹۹ داشتم در جلسه‌ای توضیح دادم که فرآیند کار بررسی قرارداد که از روسیه به تهران ارسال شده به درازا کشیده شده و به همین خاطر تولید مشترک در تهران به تاخیر افتاده است و سپس وزیر دستور داد که سریعا کار انجام شود، البته یاداشت تفاهم ۹۰۰ صفحه‌ای را که روس‌ها ارسال کرده بودند بررسی آن در تهران به درازا کشید و با تاکید وزیر مقرر شد هر چه زودتر انجام و بعد از امضا به مسکو برگردانده شود و این کار در دی ماه ۱۳۹۹ انجام شد.

_ چه زمانی ایران سفارش خرید واکسن را به روسیه داد؟

در همان سفر دی ماه ۹۹ به ایران در وزارت بهداشت با وزیر دیدار کردم و همان موقع بود که دکتر نمکی اعلام کرد که کار تهیه واکسن داخلی در مراحل اولیه قرار دارد، بنابراین ما می‌خواهیم واکسیناسیون را در کشور شروع کنیم و از سفارت خواستند که مقداری واکسن از روسیه تهیه شود از این رو موضوع خرید واکسن از دی ماه ۹۹ کلید خورد، برای شروع روند کار در همان جلسه ملاقات با وزیر بهداشت کشورمان در تهران با آقای دیمیتری رئیس صندق سرمایه گذاری روسیه در مسکو تماس برقرار کردم و طرف روسی بلافاصله برای فروش واکسن «اسپوتنیک‌وی» اعلام آمادگی و خاطر نشان کرد که برای سفارش خرید واکسن باید ابتدا واکسن را در ایران ثبت و سپس قرارداد خرید منعقد شود.

_ واکسن روسی چه زمانی در ایران به ثبت رسید؟

درآن زمان تبلیغات منفی علیه واکسن روسیه می‌شد مبنی بر اینکه «اسپوتینک وی» واکسن خوبی نیست و پس از آنکه اثربخشی بالای این واکسن طبق تحقیقات مجله علمی لنست ثابت شد و نشان می‌داد که اثربخشی واکسن روسی ۹۱.۶ درصد است و به کشورهای غربی و به همه ثابت شد که واکسن «اسپوتینک‌وی» روسیه اثربخشی بالایی دارد، صداهای مخالف نیز خاموش شد. در هر صورت با تلاش وزیر بهداشت در آن فضای تبلیغات منفی که علیه واکسن روسی کرونا در داخل کشور وجود داشت این واکسن در ۵ بهمن ۹۹ در کشور ثبت شد و دو روز بعد وزیر امور خارجه جمهوری اسلامی ایران در سفر به مسکو خبر آن را اعلام کرد.

_ اولین قرارداد خرید واکسن از روسیه چه زمانی امضا شد؟

در راستای فرمایشات رهبر معظم انقلاب درباره تولید واکسن و دسترسی مردم به واکسنی با درجه کیفی بالا و استانداردهای بین‌المللی، تلاش‌ها برای تولید مشترک و نیز خرید واکسن روسیه با جدیت پیگیری و دنبال شد، به دنبال ثبت واکسن روسیه (اسپوتنیک‌وی) در ایران که محمد جواد ظریف وزیر خارجه جمهوری اسلامی ایران در مسکو روز ۷ بهمن خبر آن را اعلام کرد، قرارداد خرید دو میلیون دوز بین ایران و روسیه روز جمعه ۱۰ بهمن به امضا رسید و براساس توافق صورت گرفته با رییس صندوق سرمایه‌گذاری مستقیم روسیه اولین محموله واکسن  ۱۶ بهمن و در ایام پیروزی انقلاب اسلامی به ایران ارسال شد.

چه در قرارداد یک میلیونی و چه قرارداد ۶۰ میلیون دوز با طرف روس که اخیرا امضا شده است هیچ واسطه‌ای وجود ندارد و این قرارداد ازشفاف‌ترین قراردادهایی هست که به امضا رسید.

_ طرف‌های قرارداد خرید از دو کشور چه نهادهایی بودند؟

طرف قرارداد از طرف روسیه «سرمایه گذاری مستقیم» این کشور بود و طرف ایران «هیات امنای ارزی وزارت بهداشت و درمان» بود. این قرارداد بدون حضور هر گونه واسطه و هر گونه فرد یا گروه ثالثی بر اساس خیر و مصلحت کشور به سرانجام رسید، البته روال کار این بود که پیش قرارداد به وزارت بهداشت ارسال شود و بعد از چند بار رفت و آمد و رفع اصلاحات با واسطه سفارت این قرارداد به امضای هیات امنای وزارت بهداشت و درمان و صندوق سرمایه گذاری روسیه رسید، بر اساس این قرار داد، بهای هر دوز زیر ۱۰ دلار و هر واکسن (دو دوز) زیر ۲۰ دلار است.

_ آیا روند قرارداد خرید ۶۰ میلیون دوزی طولانی شد؟

تهران تلاش زیادی برای تعجیل در خرید واکسن داشت اما کمی دیر این واکسن به ثبت رسید، بعد از قرارداد خرید دو میلیون دوز که با تلاش سفارت انجام شد برای خرید تعداد بیشتر در صحبت‌هایی که رئیس سرمایه گذاری مستقیم روسیه انجام شد دیمیتریف تاکید داشت اگر سفارش جدید می‌خواهید در فوریه قرارداد منعقد شود به دلیل اینکه مشتری‌های خارجی در حال افزایش است و با وجود رابطه خوبی که با ایران داریم ولی نمی‌توانیم خلاف تعهدات عمل کنیم بنابراین پیشنهاد ما این است که هر چه سریع‌تر برای سفارش بیشتر اقدام کنید.

بر همین اساس سریع با تهران تماس گرفتم و پیشنهاد دادیم که قرارداد ۲۰ میلیون دوز با را با طرف روس منعقد کنیم، در نتیجه در سفارت برای انعقاد قرارداد ۲۰ میلیون نامه‌ای به دکتر حسن روحانی رئیس جمهوری اسلامی ایران نوشته شد و ایشان با این پیشنهاد موافقت کرد، فرایند قرارداد جدید طولانی شد، افرادی که قرارداد عقد می‌کنند به خاطر دقت لازم و همچنین موضوع نهادهای نظارتی که جلوی هر گونه شائبه گرفته شود و برای اینکه قرارداد به خوبی و ظرافت انجام شود و بعد از چند بار رفت و برگشت طولانی شد و نهایتا بعد از مذاکراتی فشرده قراردادی برای خرید ۶۰ میلیون دوز امضا و نهایی شد.

_ چه شرکت‌هایی برای تولید مشترک معرفی شدند؟

برای حضور شرکت‌های خصوصی در بحث واکسن‌سازی یک پیشنهاد و یک فراخوان مطرح شد، ابتدا به وزارت بهداشت پیشنهاد شد که نشستی با حضور شرکت‌هایی که علاقه مندی و توانمندی لازم را برای تولید مشترک دارند برگزار شود و شرکت‌های واجد شرایط انتخاب شوند، با توجه به اینکه از وزارت بهداشت درخواست کردیم که شرکت‌های واجد شرایط را برای تولید مشترک واکسن با روسیه معرفی کنند اما شرکتی اعلام نشد ما قبلا در مصاحبه‌هایی که داشتیم برای معرفی شرکت‌های توانمند واکسن‌سازی فراخوان دادیم و البته فقط دو شرکت با تلاش و پیگیری‌های شخصی که از خود نشان دادند برای واکسن‌سازی مشترک با طرف روس اعلام آمادگی و به طرف روس معرفی شدند.

ابتدا انستیتو پاستور مطرح شد اما وزیر بهداشت با توجه با اینکه این شرکت دارویی باید واکسن‌های عمومی و مورد نیاز کشور را تولید کند با حضور این شرکت موافقت نکرد و بقیه شرکت‌ها هم بررسی شد و فقط دو شرکت که خود آنها هم پیگیر بودند و هم تلاش کردند، تایید و کار آنها شروع شده است، این دو شرکت ایرانی اعلام کرده‌اند که در هر ماه ظرفیت تولید چهار میلیون دوز واکسن را دارند، اینکه شرکت‌های خصوصی برای تولید مشترک البته نیاز به معرفی ندارند و خود مستقیم هم می‌توانند با شرکت سرمایه گذاری مستقیم روسیه ارتباط برقرار کنند، در صورت نیاز ما ارتباط آنها را برقرار و کارشان را تسریع می‌کنیم.

_ تولید مشترک در ایران چه اهمیتی برای ما دارد؟

یکی از دلایلی که تاکید داشتیم قرارداد تولید مشترک هر چه زودتر نهایی شود این بود که چون تولید مشترک تحت لیسانس روسیه انجام می‌گیرد، اگر ما قرارداد نداشته باشیم تولیدات می‌تواند از ایران خارج شود بنابراین نیاز به قرارداد داشتیم تا بتوانیم از تولید مشترک در داخل خود کشورمان بهره ببریم، می‌توانیم نتیجه بگیریم که خرید واکسن بین دو دولت بدون هیچگونه واسطه‌ای و تولید مشترک هم بین روسیه و ‌بخش خصوصی و البته با حمایت و پشتیانی دولت انجام می‌شود.

_ چرا رو‌س‌ها کل قرارداد را یکجا تحویل نمی‌دهند؟

این تلقی وجود دارد که واکسن در روسیه تولید شده و از مجاری مختلف فروخته می‌شود و کسی نیست که آن را بخرد. اما حقیقت این است که در روسیه تنها یک متصدی و جایگاه دولتی برای فروش واکسن وجود دارد که صندوق سرمایه‌گذاری مستقیم روسیه است و ما نیز با این صندوق ارتباط داریم و در حال انجام خرید دولتی هستیم، روس‌ها علاوه بر اینکه باید واکسن مورد نیاز برای واکسیناسیون کشور خود را تهیه کنند باید تعهدات فروش واکسن به کشورهای دیگر که رقمی بین یک و نیم تا دو میلیارد دوز مطرح شده است عمل نمایند.

ظرفیت تولید واکسن در روسیه کم هست و آنها به تولید مشترک در دیگر کشورها امید بسته‌اند که بتوانند از عهده تعهدات خود برآیند، برخی کار خرید واکسن کرونا از روسیه را با روابط خوب ما با روسیه گره نزنند، کار جدی ما در بحث خرید از دی ماه آغاز شده است و قرارداد نیز مشخص هست و با توجه به ظرفیت تولید و تولید مشترک در دیگر کشورها به تعهدات خود عمل می‌کنند که طبیعتا زمان بر هست.

_ آیا‌بخش خصوصی می‌تواند وارد خرید واکسن شود؟

تنها کانال رسمی فروش و صادرات واکسن از روسیه به ایران و سایر کشورها، نهادی دولتی بنام «صندوق سرمایه گذاری مستقیم روسیه» زیر نظر مستقیم رئیس جمهوری روسیه است، و این سازمان براساس قراردادهایی که با کشورهای مختلف، از جمله ایران امضاء کرده است، عمل می‌کند و خارج از آن هیچ فروش یا صادراتی به هیچکدام از کشورهای جهان ندارد، از زمانی که تصمیم دولت برای ورود‌ بخش خصوصی اعلام شده است، برخی دلالان و واسطه‌ها در هر دو کشور دست به کار شده‌اند تا از آب گل‌آلود ماهی صید کنند.

روسیه براساس قراردادهای قطعی با سایر کشورها متعهد به صادرات حدود بین یک و نیم تا دو میلیارد دوز واکسن شده و باتوجه به تولید محدود و مشخص واکسن، تحت هیچ شرایطی تعهدات جدید و خارج از این قراردادها را انجام نخواهد داد.

حتی در خود روسیه به خاطر محدودیت واکسن تاکنون جمعیت کمی واکسن زده‌اند، ظرفیت تولید واکسن در این کشور تعریف شده است و بنابراین آنقدر واکسن نیست که روسیه بتواند به بیش از تعهدات خود عمل کند، واکسن روسی اسپوتنیک وی در ۶۰ کشور جهان ثبت شده است که جمعیت کلی آنها سه میلیارد نفر برآورد می‌شود. بیش از ۳۰ کشور در حال حاضر واکسیناسیون گسترده را با این واکسن آغاز کرده‌اند.

به گزارش ایرنا، محققان موسسه سرمایه‌گذاری مستقیم روسیه و موسسه تحقیقات همه‌گیرشناسی و میکروبیولوژی گامالیا،۳۰ فروردین اعلام کردند یافته‌های جدید از مطالعه واکسن روسی «اسپوتنیک وی» بر روی سه میلیون و ۸۰۰ هزار نفر نفر نشان می‌دهد که اثربخشی این واکسن کرونا ۹۷.۶ درصد است.