صفحه نخست چاپ
سپید آنلاین
کودکان درمحاصره اضطراب کرونا

20 نوامبر از سوی سازمان ملل متحد به نام روز جهانی کودک نام‌گذاری شده است، روز جهانی کودک روزی است که برای تجلیل از کودکان به رسمیت شناخته شده و در کشورهای مختلف آن را جشن می‌گیرند، اگرچه هر کشوری در تاریخ‌های مختلف خود روزی را به نام کودکان در تقویم خود ثبت کرده است. چنانکه در ایران به جز روز جهانی کودک روز دیگری را نیز در مهرماه به نام روز کودک جشن می‌گیرند.

تاریخچه روز کودک

به گزارش سپید، روز کودک در دومین یکشنبه ژوئن سال ۱۸۵۷ چارلز لئونارد، کشیش کلیسا در ایالت ماساچوست آمریکا یک جشن ویژه برای فرزندان کلیسا برگزار کرد. لئونارد این روز را روز گل رز را نام گذاشت اما بعدها نام جشن به روز کودکان نام‌گذاری شد. با این حال به صورت رسمی برای نخستین بار در تاریخ 23 آوریل 1920 از سوی جمهوری ترکیه روز کودک نامگذاری شد، پس از آن کشورهای دیگر روزی را به نام روز کودک نام‌ گذاشتند.

در ۲۰ نوامبر ۱۹۵۹، سازمان ملل متحد بیانیه حقوق کودک را تصویب کرد و کنوانسیون حقوق کودک را در ۲۰ نوامبر ۱۹۸۹ به تصویب رساند و همین روز را به نام روز جهانی کودک نام‌گذاری کرد. تاکنون ۱۹۳ کشور کنوانسیون را امضا کرده‌ و در ۱۴۰ کشور اجرا می‌شود و به این ترتیب مقبول‌ترین سند حقوق بشر در تاریخ است.
از نظر سازمان ملل روز جهانی کودکان فقط یک روز برای جشن گرفتن کودکان نیست، بلکه روز آگاهی بخشی به کسانی است که در سراسر جهان خشونت را در قالب سوءاستفاده، استثمار و تبعیض تجربه کرده‌اند. کودکان در بعضی از کشورها به‌عنوان کارگر مورد استفاده قرار می‌گیرند، غوطه ور در درگیری‌های مسلحانه، زندگی در خیابان‌ها، اختلافات مذهبی یا قومی بوده یا درگیر رنج‌های ناشی از معلولیت هستند.

در ایران نیز سال ۱۳۷۲ جلسه‌ای با حضور نمایندگان وزارت آموزش و پرورش، سازمان بهزیستی، کانون پرورش فکری کودکان و نوجوانان و برخی دیگر از نهادها در ایران تشکیل شد که در نهایت ابتدا منجر به انتخاب روز ۹ اکتبر به عنوان روز ملی کودک می‌شود و در ادامه این تاریخ، به ۸ اکتبر برابر با ۱۶ مهرماه تغییر می‌کند.
تصمیم این گروه به دفتر یونیسف در ایران اطلاع و به عنوان روز کودک در ایران به رسمیت شناخته می‌شود. در ادامه نیز شورای فرهنگ عمومی این روز را تصویب می‌کند که به تقویم رسمی کشور اضافه می‌شود. مصوبه‌ی شورای فرهنگی عمومی نیز در تاریخ ۳۰ تیر ۱۳۷۶ و در جلسه‌ی ۴۰۴ شورای عالی انقلاب فرهنگی به تصویب این شورا رسید و بعد از برگزاری جلسه‌هایی، مسوولیت دبیرخانه این ستاد از سال ۱۳۹۳ به عهده کانون پرورش فکری کودکان و نوجوانان سپرده می‌شود.

جمعیت کودکان کشور

شهلا کاظمی پور، جمعیت شناس و عضو هیئت علمی دانشگاه تهران در گفت‌وگویی اظهار کرد: «بر اساس آمار سال ۹۵، حدود ۷ میلیون کودک در بازه سنی صفر تا چهار سال و حدود ۶ میلیون و ۴۰۰ هزار کودک در بازه سنی پنج تا ۱۰ سال در کشور وجود دارد. مطابق با آمار سال ۹۵، تعداد کل کودکان زیر ۱۰ سال، حدود ۱۳ میلیون و ۵۰۰ هزار نفر معادل با ۱۷ درصد از جمعیت کل کشور است. همچنین جمعیت کودکان پسر حدود ۵۱ درصد معادل با ۶ میلیون و ۹۰۰ هزار نفر است و جمعیت کودکان دختر حدود ۴۹ درصد معادل با ۶ میلیون و ۶۰۰ هزار نفر است.»

کاظمی پور افزود: « حدود پنج میلیون نفر از جمعیت کل کودکان در حال تحصیل در مقطع ابتدایی هستند و حدود ۲ درصد از جمعیت کل کودکان به دلایل متفاوتی نظیر سکونت در مناطق صعب العبور، فقر مطلق و... محروم از تحصیلات ابتدایی‌اند و به مدرسه نمی‌روند. از سوی دیگر از میان کودکان در حال تحصیل نیز همگی به امکانات کافی دسترسی ندارند و در نتیجه از لحاظ کیفیت تحصیلی با افت مواجه‌اند.»

وی ادامه داد: «از سوی دیگر شاهد کم توجهی به تست سلامت قد، وزن، تغذیه کودکان یک تا پنج سال هستیم که نیاز است سالی یک مرتبه انجام شود، در حالی که اگر خواهان جمعیت جوان، سالم و بالنده هستیم باید به کودکان توجه بیشتری نشان دهیم.»

عضو هیئت علمی دانشگاه تهران با اشاره به پژوهش انجام شده خود در دهه ۸۰ درباره تنبیه بدنی کودکان توسط والدین تصریح کرد: «مطابق با این پژوهش حدود ۷۰ درصد از خانواده‌های تهرانی کودکان خود را تنبیه بدنی می‌کنند که این رقم بالایی است، از سوی دیگر تنبیه روانی کودک نیز نسبت به تنبیه بدنی می‌تواند آزار بیشتری به کودکان برساند.»

کاظمی‌پور در رابطه با کودکان کار نیز افزود: «کودکان کار فرزندان آسیب‌های اجتماعی جامعه‌اند که به دلیل فقر، اعتیاد، بی‌بندوباری والدین و... مجبور به کار هستند، همچنین هیچ سازمانی متولی کامل این کودکان نیست و نمی‌توان تنها با جریمه خانواده‌ها از کار کودکان جلوگیری کرد، به همین دلیل بهترین راهکار تاسیس مدارس شبانه روزی برای تحصیل این کودکان است.»

کرونا و کودکان

این تنها جنگ‌ها، درگیری‌ها، حوادث طبیعی و غیر مترقبه، فقر و ... نیستند که کودکان را تهدید را می‌کند، تقریبا یک ماه پس از روز جهانی کودک در سال گذشته ویروسی مرگبار در سراسر جهان منتشر شد، گرچه روزهای نخست کودکان را از آن مصون دانستند، اما هرچه گذشت ویروس تفاوتی بین سن و جنس قائل نشد و کودکان را نیز مورد حمله قرار داد و آنها را روانه بیمارستان‌ها کرد. اگرچه شدت بیماری در آنها نسبت به بزرگسالان کمتر است اما جنبه‌ روانی و تاثیر آن بر کودکان به ویژه در قرنطینه‌های خانگی امری غیر قابل کتمان است.

نتیجه یک تحقیق در ایتالیا نشان می‌دهد که قرنطینه‌های اخیری که در این کشور انجام شده است تاثیر روانی بر روی کودکان گذاشته است.به گفته محققان دانشگاه جنوا در ایتالیا بسیاری از کودکان خردسال به دلیل قرنطینه گریه‌های طولانی مدت را تجربه کردند و حتی رشد آنها هم تحت تاثیر قرنطینه قرار گرفته است. بررسی این دانشمندان نشان می‌دهد که علائم تاثیر روانی قرنطینه بیشتر در میان کودکان خانواده‌هایی مشاهده شده است که والدین به دلیل شیوع بیماری «کووید ۱۹» مضطرب بودند یا با افراد سالمندی که در معرض ابتلا به ویروس جدید کرونا بودند زندگی می کردند.

بنابر نتیجه این پژوهش ۶۵ درصد از افرادی که کودک زیر شش سال داشته اند از کج خلقی و مشکلات رفتاری فرزندشان سخن گفته‌اند. مشکل اصلی این کودکان افزایش تحریک پذیری، اختلال خواب و اضطراب هنگام جدایی بوده است. برخی از والدین نیز گزارش کرده اند که فرزندانشان به طور متمادی گریه می کنند. از سوی دیگر آن دسته از والدین که کودکان شش تا ۱۸ سال داشته اند مشکلاتی همچون افزایش اضطراب و تنگی نفس فرزندانشان را گزارش کرده‌اند.

مهرنوش خالقی روانشناس کودک نیز در مورد تاثیرات کرونا و روزهای قرنطینه بر کودکان گفت: «در روزهای قرنطینه خانگی، دو خطر کودکان را تهدید می‌کند. نخست اختلال در ارتباطات اجتماعی و دیگری اختلال در قدرت تخیل، یکی از مهمترین فاکتورها که باید در کودکان به ویژه کودکان سه تا شش سال تقویت شود ارتباط است. اختلال ارتباط در کودکان به حدی جدی است که در کتابچه «راهنمای اختلالات روانی» که هر پنج سال یک بار منتشر می‌شود، طیف اختلالات ارتباطی، بزرگ‌ترین چالش روانی بچه‌ها در دوران کنونی شناخته شده است.»

وی افزود: « دومین آسیب احتمالی برای کودکان، اختلال درقوه تخیل کودکان است. به هر حال به‌دلیل قرنطینه کودکان مجبور شده‌اند روزهای طولانی در فضای محدود و یکنواخت خانه بمانند آن هم در شرایطی که از رفت و آمد هم منع شده‌اند، برای همین ممکن است تخیل آنها آسیب ببیند. بنابراین توصیه می‌شود حتما والیدن برای کودکان کتاب بخوانند، برای کودکان قصه بگویند یا با جان بخشیدن به عروسک‌ها و برگزاری نمایش عروسکی قوه تخیل کودکان را تحریک کنند. در بازی‌های این چنینی از کودکان بخواهند که مشارکت داشته باشند و آنها هم با استفاده از تخیلشان قصه بسازند.»

آزیتا محمد کریمی، روان درمانگر کودک نیز در این رابطه گفت: «در دوران شیوع کرونا افراد و به خصوص کودکان از برقراری روابط اجتماعی به عنوان یک نیاز بسیار ضروری محرومند و همین مسئله ممکن است آثار مخربی بر روی روح و روان آن‌ها بجای بگذارد که به دنبال آن احتمال بروز افسردگی و اضطراب در نتیجه این محرومیت‌ها بسیار بالاست.»

دنیای کودکان به همان سرعتی که می‌تواند شیرین شود به سرعت نیز می‌توانند تلخ شود، شیرینی و تلخی که تا آخر عمر هر فرد در ذهن او همراه خواهد بود. بی‌شک شیرین کردن لحظات زندگی هر کودکی شیرین کردن دنیای اطرفمان است، چرا که تا کودک هست، لبخند، امید و زندگی ادامه دارد.